تصدی های وزارت معادن و پترولیم

تصدی تولید سمنت جبل السراج

جبل السراج

فابریکه تولید سمنت جبل‌السراج در سال 1337 هجری شمسی با سرمایه ابتدایی مبلغ 40 میلیون افغانی به شکل شرکت سهامی تاسیس و شروع به فعالیت تولیدی نموده است ، این فابریکه الی سال 1361 بشکل شرکت سهامی بوده و از آن به بعد الی اکنون  ( 1398 ) بنام تصدی دولتی تحت تشکیل و مدیریت وزارت معادن و پترولیم تغییر نام یافته و فعالیت می‌نماید.

فابریکه سمنت جبل السراج تا سال 1375 فعالیت تولیدی موثر اقتصادی داشته وکمآکان توانسته است مطابق پلان تولیدی محصولات خویش را عرضه نمایند، اکثریت پروژ ه ها و ساختمانهای بزرگ تولیدی بمشول تآسیسات تهدابی و بند های آبی، سرکها، پل ها، فابریکات، وزارت خانه ها، ساختمانهای رهاشیی وغیره از سمنت تولیدی این فابریکه که یگانه فابریکه تولیدی سمنت در منطقه بوده ساخته شده است، و حتی محصولات تولیدی این فابریکه به کشور های ایران و پاکستان نیز صادر شده است، پس گفته میتوانیم که این فابریکه در بخشهای نو سازی و بازسازی در کشور سهم بارز خویشرا  ادا نموده است .

فابریکه سمنت جبل السراج باظرفیت اعظمی تولیدی (100 )تن سمنت ( معادل 2000 خریطه سمنت 50 کیلو گرامی ) در شبانه روزساخته شده است که ضرورت آن وقت و نیازمندی به سمنت درسطح کشور به چنین پیمانه بوده است.

 عمدتآ ماشینری و دستگاه های اساسی تولیدی و کمکی این فابریکه ساخت کشور چکوسلواکیای وقت بوده و بعد ها اجناس و پرزه جات مورد ضرورت ازکشورهای روسیه ، آلمان و سایر کشور ها وارد گردیده است.

محصولات تولیدی این فابریکه مارک( 400) از نوع سمنت پورتلند سیستم تولیدی این فابریکه سیستم تر یا مرطوب می باشد .

 

تولید سمنت در ولایت پروان(جبل السراج)

فابریکه سمنت جبل السراج در جنوب کوه هندوکش در ارتفاع (1670m) موقعیت دارد، این ولایت دارای نفوس تقریبی 726600 نفر میباشد. مالکیت و کنترول این فابریکه مربوط وزارت معادن وپترولیم جمهوری اسلامی افغانستان میباشد،این فابریکه اولین فابریکه تولید سمنت در کشور محسوب میگردد(1957).

این فابریکه بوسیله افغانها و همکاری تخنیکی و مالی شوروی وقت ساخته شده وماشین آلات ناصبه دستگاه ها درین فابریکه ساخت کشور چک بوده و ذریعه متخصصین موسسه (Prirovsky Strojerny  Czech) کار ساختمان ومنتاژ آن تکمیل گردیده است. پروسه تولید در زمان طالبان توقف کرد(1996).

امکانات موجوده برای توسعه پوتنشیال تولیدی فابریکه  فابریکه جبل السراج دارای یک داش دورانی کوچک میباشد که ظرفیت تولیدی آن 100t/d بوده وبه سیستم تر کار میکند، در 27March 2010 یک تیم بررسی از USGS-TFBSO از فابریکه بازدید نمودند، نمونه های از سمنت ، کلینکر و مواد خام اخذ نمودند،تجهیزات موجوده را کنترول نمودند و با مسوولین فابریکه نشستی دایر نمودند. در طول جلسه تاکید برآن شد تا برای باز سازی و تمدید برق مورد نیاز این کارخانه کارصورت گیرد.

سنگ چونه  ذخایر سنگ چونه که از آن درتولید سمنت استفاده میگردد در نزدیکی فابریکه وجود دارد، نمونه های آن تحت مطالعه قرارگرفت که از نوع سیدیریتی (FeCO3) بوده اکثرآ با منگان (Mn) مخلوط میباشد  که آهن و مگنیزیم به مقدار بیشتر در ترکیب لایمستون جاگزین شده اند، با بلند رفتن فیصدی این دو عنصر کیفیت سمنت تولیدی وکانکریت حاصله از آن پایین خواهد گردید.

سروی جیولوجی افغانستان (AGS) در مورد معادن دیگری از ذخایرلایمستون در نزدیکی جبل السراج آگاهی داده است که تحت کار بوده ودر مورد مقدار ذخیره ، موقعیت و کیفیت آن چیزی نگفته اند.

کوالیتی کنترول  در گذشته ها انالیز مواد خام اولیه سمنت در فابریکه سمنت جبل السراج که به سیتم تر فعالیت مینماید بطریقه کلاسیک به پیش برده میشد، تست های از ترکیب دوغاب ، قابلیت حرارتی ذغالسنگ ، کلینکر و تست مقاومت سمنت بطریقه میخانیکی صورت میگرفت. گروپی از ساینس دانان USGS نمونه های از سمنت جبل السراج ، سمنت غوری ، سمنت پاکستان وسمنت ایران را انالیز نمودند  درنتیجه دیده شد که از نگاه منرالوجیکی اینها یکسان بودند وسمنت های پاکستانی و تولیدات سمنت در غوری و جبل السراج از لحاظ رنگ با هم نزدیک بوده درحالیکه سمنت تولیدی ایرانی و امریکایی از نگاه رنگ با هم شبیه هستند.

انرژی برق

برای تنظیم برق بخاطر فعالیت فابریکه سمنت در جبل السراج دو گزینه میتواند وجود داشته باشد، در قدم نخست تمدید لین برق بفابریکه از شبکه برق وارداتی ( سب استیشن عمومی جبل السراج) ، استفاده از تولید برق آبی فابریکه برق  کوچک که درنزدیکی فابریکه سمنت فعالیت میکند(آنهم درصورتی ممکن است که ظرفیت تولیدی این دستگاه به 2.5  4.5 میگاوات برسد . در حالات اضطراری صرف بخاطر حرکت داش دورانی میتوان از دیزل جنراتور که در فابریکه نصب است استفاده کرد(دیزل جنراتور وارده از پروژه سمنت هرات).

TFBEO ، در April 17.2010 در ریاست سروی جیولوژی AGS طی نشستی فیصله نمود که از دیزل جنراتور بطور وقفه یی برای دوباره فعال سازی وترمیمات فابریکه استفاده شود. برای فعال نمودن و قابل استفاده ساختن دیزل جنراتور متذکره به تعداد 3 نفر انجنیران کشور چک به مدت 10 روز خواسته شود و انجنیران چک بتاریخ 27 اپریل 2010 بفابریکه آمدند و در اولین بازدید از دستگاه آنها متذکر شدند این دستگاه به پرزه جات جدید نیاز دارد.

دسترسی به نیروی کار آموزش دیده :

 با کارگران مسلکی سابقه دار میشود که با همان میتود های کاری قبلی کار ها را تا اندازه یی به پیش برد اما برای تولیدات معاصر ومدرن و سایر کار ها با استفاده از میتود های جدید و معاصر باید جوانان در پوهنتون های افغانستان آموزش ببینند و از آنها استفاده شود. نزدیک بودن جبل السراج به مارکیت اصلی کشور یعنی کابل از مزیت های بسیار خوب این فابریکه است  که برای رشد وتقویت این صنعت درین محل باید کار های بیشتری در آینده صورت گیرد. مردم محل با ساخت سمنت واهمیت آن آشنایی کامل دارند و کادرهای خوبی که در فابریکه قبلآ کار نموده اند نیز تا اندازه یی دارند ، بخاطر ایجاد سهولت های بیشتر در بخش تربیه کادرها ذیلآ پیشنهاد میگردد:

  • متخصص اجرایی و مالی
  • انجنیران بخش سمنت
  • متخصص کیمیا
  •  تکنیسین ها و تکنالوژ ها
  • کارمندان مسلکی مارکیتینگ
  • کارمندان مسلکی منابع بشری
  • جیولوجست های معادن
  • کارمندان بخش پلان

برق طرف ضرورت این کارخانه همانا لین انتقالی و مواد سوختی این فابریکه بهتر است از بازار آزاد خریداری شود. مصارف ترمیمات و تهیه پرزه جات و اجرت مهندسین خارجی جهت فعال سازی دیزل جنراتور در حدود یک ملیون دالر را احتوا میکند که تا فعلآ موجود نیست و از جانبی برق حاصله از آن قیمت است . بازسازی معدن ، خریداری وسایط، فعال سازی آسیابها ، ترانسپورترها ، باز سازی بخش لابراتوارها و دفاتر وغیره نیز باید مد نظر گرفته شود.

فابریکه سمنت جبل السراج  در سالهای متعددی فعالیت خویش را دربخش های ساختمانها اساسی کشور سهم بارز خویش را ادا نموده، مانند تونل سالنگ، بند برق نقلو، پوهتنون کابل، مکروریانها، میدون های هوای، زیرزمینی کابل، وزارت معارف ( وحتی به کشورهای همسایه ایران پاکستان صادر می شد).

فابریکه سمنت جبل السراج : 62 سال قدامت تاریخی داشته واز سال 1375 الی 1395 بلاثر بروز جنگ های داخلی درکشور و بم باران وسایط فابریکه و  ماشینری آن  تخریب گردید و مدت 20 سال فعالیت تولیدی نداشت .

فابریکه سمنت جبل السراج : درطول سال های فعالیت خویش ترمیم اساسی نگردید وآنچه دربخش ترمیمات انجام داده شده است ترمیمات جاری وموضوعی بوده است. محصولات تولیدی این فابریکه باکیفیت بوده و بامعیارهای جهانی تولیدی مطابقت میکند، فابریکه سمنت جبل السراج بعداز بازسازی مجدد بتاریخ ( 18 حمل 1395 ) بلاثر مشکلات از جمله کمبود انرژی برق، ذغالسنگ، نداشتن مواد انفجاریه جهت استخراج مواد خام، کمبود واسطه و وسایط ترانسپورتی، کمبود پرسنل فنی و ملسکی و سایر مشکلات امنتی و نارسایها، ازشروع مجدد فعالیت الی اکنون توانسته مقدار (            ) تن سمنت تولید  و مقدار این سمنت را به مشتریان محترم بطور آزاد بفروش برساند، این تصدی دارای تشکیل منظور شده به تعداد (242) نفر اعم از کارمندان وکارگران میباشد، که فعلآ باکمیت به تعداد( 190 ) نفر مصروف کار اند، این فابریکه از لحاظ نوعیت ماشینری روش تولیدی خاص و کمیت تولیدی، یگانه فابریکه تولیدی در سطح جهانی است که از آن محافظت میگردد و تحت بهربداری قرار دارد ازشروع سال 1395 هجری شمس بنابر اراده و تصمیم دولت جمهوری اسلامی افغانستان تصمیم برآن شدتا این فابریکه با وصف داشتن مشکلات در سطوح دوباره به فعالیت تولیدی خویش آغاز نماید .

اهداف عمده و اساسی دولت افغانستان در وزارت معادن وپترولیم و مسوولین تخنیکی این وزارت در رابطه به فعالیت مجدد این فابریکه قرار ذیل بوده است .

1  فابریکه سمنت : باید احداث و  فعالیت فابریکه جدید سمنت معاصر  با بلند تناژ سمنت که درولایت پروان در نظر است ساخته شود باید فعالیت کند .

2  فعالیت مجدد فابریکه سمنت جبل السراج بخاطر حفاظت از جایداد های اساسی، تحویلخانها، ساحات رهاشیی فابریکه، جلوگیری از فقر و بیکاری، جلوگیری از غضب ملکیت ها بواسطه زور مندان، جلوگیری پهنای اجتماعی و غیره مسایل شمرده شده باید فعالیت تولیدی داشته باشد .

3- یکی از موارد دیگر که خیلی ها با اهمیت است حفاظت کارگران فنی و مسلکی فابریکه موجوده است که باید ازآنها بعدآ در فابریکه استفاده شود .

4  معادن اولیه فابریکه سمنت که درجوار فابریکه موقیعیت دارد از لحاظ کیفیتی ومقداری نیز می توانند تا ده هاسال دیگر کفایت کننده باشد ودر این صورت باید ازاین مواد استفاده صورت گیرد .

5  وزارت معادن وپترولم دراین اواخر در ( 1393 ) مطالعات را انجام داده که  اکنون احداث یک فابریکه جدید بلند تناژ را باظرفیت تولیدی حداقل 3000 تن سمنت در ساحه شاه توت کگ کهنه ده قول باقی ولسوالی جبل السراج ولایت پروان درساعات ذکرشده سروی جیولوجی تثبیت شده که اکنون به اعلان دواطلبی سپرده شده است.

 

تصدی ذغال‌سنگ شمال

momp

طبقات ذغال‌سنگ ساحات کرکر- دودکش که در (15) کلیومتری شمال شرق شهر پلخمری موقعیت دارد، شامل کمر بند ذغال‌سنگ افغانستان که از شمال شرق کشور (بدخشان) شروع گردیده و با گذر از قسمت‌های مرکزی (بامیان) تا غرب کشور (هرات) امتداد یافته است، در بعضی قسمت‌ها طبقات  ذغالسنگ بنابر عوامل جیولوجیکی به سطح زمین ظاهر شده که این امر سبب کشف طبقات مذکور گردیده است.

چنانچـه طبقـات ذغال‌سنـگ کرکر- دودکش بنابـر همیـن علـت بصـورت تصادفـی بیـن سالهای (1315-1320)هـ . ش کشف و بلا فاصله به شکل ابتدائی استخراج آن از قسمت های برآمده طبقه شروع گردیده است.

کندنکاری با وسایل ابتدائی مانند کلند صورت گرفته، ذغال استخراج شده به خارج سوف توسط کارگران انتقال می‌گردید زیرا وسایل معدنی از قبیل خط واگون  و ماشین کش یا لوکرکوموتیف وجود نداشت.

هم‌چنان نسبت نبود بادپکه‌های معدنی که جهت رساندن هوای تازه به نقطه کار ضرورت می‌باشد، کارگران بعضاً بنابر تصاعد گازات مضره و انفجارات مسموم می‌گردیدند و از همین سبب پیشرفت سوف‌ها به‌ داخل ناچیز بوده و حفر سوف‌ها بعد از چند متر توقف داده شده و از نقطه، جدید آغاز می‌یافت، قرار معلومات ذغال استخراج شده توسط شترها به فابریکه قند بغلان انتقال می‌یافت بعداً با ایجاد فابریکات سمنت غوری و جبل‌السراج، فابریکه نساجی پخلمری، فابریکه جنگلک، سیلوها و نساجی‌ها؛ استفاده از ذغال‌سنگ منحیث ماده مهم انرژیتکی وسعت بیشتری پیدا کرد و هم‌چنان اهالی پلخمری و سایر ولایات خصوصاً شهر کابل و ادارات بخاطر گرم‌سازی منازل و دفاتر در ایام زمستان از ذغال‌سنگ استفاده می‌نمودند.

استفاده بیشتر از ذغال سنگ در فابریکات، ادارات و خانه‌ها سبب گردید، تا ظرفیت تولیدی معادن کرکر - دودکش افزایش یابد این زمانی ممکن بود که معادن با بکارگیری وسایل مخصوص معدنی و امکانات تخنیکی بیشتر تجهیز می‌گردید، روی همین ملحوظ انرژی برق از بند برق دوم غوری به معادن کرکر- دودکش تمدید یافت و آب که قبلاً توسط تانکر انتقال می‌یافت با تمدید نل‌ آب از مرکز تصدی به معادن، تأمین گردید.

قابل یاد آوریست که از ابتدای بهره‌برداری معادن کرکر - دودکش الی ختم سال 1349 هـ.ش امور اداری و بهره‌برداری معادن مذکور توسط واحد بودجوی که در تشکیل وزارت معادن و صنایع وقت بنام اتحادیه ذغال‌سنگ‌ شمال وجود داشت صورت می‌گرفت.

تا آن زمان برعلاوه معادن کرکر- دودکش، معادن آشپشته و دهنه‌تور دره‌صوف نیز در چوکات آن فعالیت داشت.

در معادن کرکر - دودکش و آشپشته انجنیران چکی و در معدن دهنه‌تور دره‌صوف انجنیران امریکایی و بعداً هندی‌ها با انجنیران داخلی همکاری و فعالیت داشتند. با تهیه و بکارگیری وسایل معدنی از قبیل بادپکه‌های معدنی، واگون، ماشین‌کش، لوکوموتیف، برمه‌های تک‌تک، استفاده از تحکیمات آهنی و چوبی استخراج در معادن، تصدی شکل فنی را به خود گرفت.

قسمی‌که در بالا تذکر داده شد با افزایش تقاضا به ذغال‌سنگ، ایجاب می‌نمود به منظور توسعه و انکشاف معدن و بالا بردن سطح تولید به اداره متذکره که به‌ نام اتحادیه ذغال‌سنگ یاد می‌گردید صلاحیت‌ها و اختیارات بیشتری داده شود؛ به همین علت اداره متذکره در سال (1350) به تصدی ذغال‌سنگ شمال تحول حیثیت نمود و منحیث تصدی دولتی با صد فیصد سرمایه ‌دولتی (در حدود 192 میلیون افغانی) ایجاد گردید که مرکز آن در شهر پلخمری ولایت بغلان موقعیت دارد.

در جریان فعالیت اتحادیه ذغال‌سنگ کار‌های عمده‌ای صورت گرفته است که خریداری در حدود (500) جریب زمین در ولسوالی اشکمش ولایت تخار، (460) جریب زمین در دهنه غوری ولایت بغلان، (60) جریب زمین به نام باغ سپین‌زر در کندز، ساحـات مرکز تصدی و باغ لب‌دریای پلخمری و (109) جریب زمین در بغلان که به منظور تهیه چـوب تحکیماتی معادن از آن استفاده بعمل می‌آید  نام برد.

متأسفانه زمین‌های ساحات اشکمش و دره صوف از طرف غاصبین مورد غصب مورد غصب قرار گرفته است. همچنان ایجاد تعمیرات رهایشی در مرکز تصدی و ایجاد دفاتر آمریت‌های معادن و ساختمان‌های تخنیکی در بالای معادن از جمله فعالیت‌های اداری مذکور می‌باشد.

دولت افغانستان بخاطر تأمین ذغال‌سنگ فابریکات، ادارات دولتی و اهالی از دولت چکسلواکیا خواست تا پرویکت ریکانسترکشن معادن کرکر- دودکش بخاطر بالا بردن ظرفیت تولیدی معادن مذکور از (115) هزار تُن در سال به (180) هزار تُن در سال ترتیب و با اعزام متخصص چکی آنرا عملی سازد که پرویکت مذکور در سال (1362)هـ . ش ترتیب و تطبیق آن آغاز یافت، که محتوای آنرا اخصاً سوف‌های اساسی، جیولوجیکی داخل معدن و همچنان تأسیسات بیرون معدن تشکیل می‌داد، نتیجه تطبیق آن که در دو مرحله سه ساله و پنج ساله در نظر گرفته شده بود مخصوصاً در معدن کرکر مثبت ارزیابی گردید.

سوف اساسی p.1  که به طو ل (670) متر حفر گردیده زمینه را برای انکشاف و بهره‌برداری قسمت‌های عمیق معدن از لحاظ تهویه‌وی و ترانسپورت فراهم ساخت هم‌چنان در معدن کرکر بلاک دو منزله برای رهایش کارگران ساخته شد.

کارگران سه‌وقته از طرف تصدی اعاشه می‌گردیدند، با پنج سال کار در معدن از دوره مکلفیت عسکری معاف بودند و ترخیص اخذ می‌نمودند.

بعد از تحول سال (1380) هـ .ش که زمینه بازسازی و ساخت‌وساز در افغانستان شروع گردید، معادن ذغال‌سنگ ساحات آشپشته (آشپشته-دو آب و کلچ ، تاله برفک) معادن ساحات دره‌صوف (دهنه تور و شباشک) و معدن ذغال‌سنگ نهرین که بعد از حوادث سال 1357 به شکل غیر فنی از طرف اهالی مناطق مذکور استخراج می‌گردید. باسرعت بیشتری مورد بهره برداری قرار گرفت زیرا نیاز به ذغالسنگ جهت تهیه خشت پخته در افغانستان افزایش یافت.

وزارت معـادن از ذغـال استخراج شده معادن مذکور، پول معین را به نام ریالتی توسط تصدی اخذ می‌کرد، از این رو پوسته‌هایی در مسیر انتقالات ذغال‌سنگ ایجاد گردیده بود؛ چون ترازوهای بلند تناژ وجود نداشت، پول ریالتی بصورت دقیق و شفاف جمع آوری نمی‌گردید.

در سال 1385 معادن کرکر - دودکش که در چوکات تصدی فعالیت داشت به مدت (49) سال به کمپنی AIC به اجاره داده شد،  معادن مذکور در ابتدای سال 1386 هـ .ش به کمپنی مذکور تسلیم داده شده، وزارت معادن تصمیم گرفت تا با طرح تولیدی - تجارتی وضعیت نا هنجاری معادن غیر پلانی ( آشپشته- دره صوف و نهرین) را تغییر دهد، روی همین ملحوظ طرح تولیدی و تجارتی تصدی را ترتیب و به شورای محترم وزیران پیشکش نمود که طی مصوبه شماره (8) مورخ 31/2/1386 به تصویب رسید.

با تطبیق طرح متذکره در اوایل ربع دوم سال 1386 برای اولین بار بعد از خارج شدن معادن مذکور از اداره تصدی آمریت‌های معادن با پرسونل فنی و اداری در بالای معادن ایجاد گردید.

ترازو‌های بلند تناژ جهت شفافیت بخاطر جمع آوری عواید در بالای معادن دوآب - کلچ، نهرین، دهنه‌تور و شباشک دره صوف و هم‌چنان در پل دوشی و پل امام بکری نصب و بکار انداختـه شـد.

پوسته‌های کنترول در  مسیر انتقالات ذغال‌سنگ بخاطر بررسی اسناد موترهای حامل ذغال‌سنگ در نقاط پل دوشی، پل امام بکری، کمر بند سمنگان، پوشته حسنی، دره‌صوف و پل متک و جنگل باغ ولایت پروان ایجاد گردید.

یکی از اهداف این طرح تولیدی، تجارتی تصدی ذغال‌سنگ شمال، استخراج تخنیکی معادن بود که بخاطر تحقق آن سوف‌های اساسی در معادن آشپشته، دو آب - کلیچ، دهنه تور، شباشک و نهرین شروع گردید، تا زمینه بخاطر تعویض سوف‌های بدون تجهیز به سوف‌های تجهیز مکمل و نیمه تجهیز فراهم آورد و با انکشاف سوف‌های مذکور زمینه برای کارگرانی که در سوف‌های غیر معیاری کار می‌نمایند آماده شود.

در این رابطه قابل یادآوریست که تهیه وسایل و سامان‌آلات مورد ضرورت سوف‌ها طبق قانون تدارکات زمانگیر بوده و خود حفر سوف با وسایل ابتدائی نیز مدت زمان زیادی را در بر می‌گیرد.

در سال 1392 فعالیت معادن حوزه آشپشته (آشپشته، دوآب و کلیچ) از طرف وزارت معادن و پترولیم متوقف گردید و این بخاطر متوقف گردید تا ذغال‌سنگ برای فابریکه برق حرارتی (400) میگاوات که از طرف کمپنی چنائی MCC ساخته می‌شود به کمبود مواجه نشود.

هم‌چنان معدن نهرین در اواخر سال 1392 از چوکات تصدی خارج و به کمپنی هاشمی گروپ به اجــاره داده شد، فعلاً در چوکات تصدی معادن حوزه دهنه تور، معادن حوزه شباشک و معدن تاله و برفک فعالیت تولیدی دارد و فعالیت معدن آبخورک از اوایل سال 1395 به اساس فیصله هیئت رهبری وزارت الی حل مشکلات معدن مذکور (باز شدن راه خرم‌وسارباغ از طرف اهالی آنجا) متوقف گردیده است.

فعلاً‌ در معدن شباشک پنج حلقه سوف اساسی وجود دارد که سوف‌های مذکور تجهیز شده بوده و داخل معدن انکشاف داده شده و یک‌مقدار ذخایر توسط سوف‌ها آماده استخراج شده است.